Uprkos novoj Uredbi i izmjenama Zakona o zaštiti vazduha, građani Srbije i dalje udišu zagađen vazduh, a stvarni rezultati izostaju. Stručnjaci upozoravaju da poboljšanja nema, jer se ključne mjere za smanjenje aerozagađenja ili ne sprovode ili ostaju samo na papiru.
Novi Pazar je jedan od gradova koji se godinama suočava sa drastičnim prekoračenjima, dok se istovremeno, kroz zvaničnu kategorizaciju, javnosti šalje poruka da je vazduh – čist.
“Ta Uredba govori ono što je već svim građanima vidljivo, a to je da nema očiglednog poboljšanja u kvalitetu vazduha, nema smanjenja negativog uticaja na zdravlje, prije svega kod osjetljivih kategorija, djece, hroničnih bolesnika. Govore da postoji malo poboljšanje, a ne može da ga bude jer nema adekvatnih mjera, odnosno sprovođenja mjera, poznatih mjera na smanjenju izvora aerozagađenja. To su, prije svega lokalna ložišta, toplane, saobraćaj, industrija. Pazar je posebno specifičan jer se nalazi van bilo kakvog prirodnog provetravanja, bez vetra, nema košavu kao što ima dobar dio Srbije i tome slično. Padavine, naravno, pomažu jedino da se “očisti” vazduh ali to ne može da se naruči, to je visa sila koja dođe kad dođe a ne kada nama treba”, ističe Milenko Jovanović iz Nacionalne ekološke asocijacije (NEA)
Sagovornik upozorava da novi zakonski okvir ne rješava suštinski problem, već ga dodatno prikriva, posebno kroz izmijenjen način kategorizacije kvaliteta vazduha.
“Kod te Uredbe je primijenjen novi zakon donijet u junu jesecu 2025. godine koji je čak malo i pooštrio kriterijum ali je zato predstavio kvalitet vazduha sa dve kategorije, zagađen i nezagađen, odnosno čist vazduh. Nažalost, Srbija ima tako loš kvalitet vazduha, na dnu smo lestvice, da bi bilo zgodno imati više kategorija zato što prekoračenje od jednog dana preko zakonskog limita, ne možete tretirati isto kao što Pazar, koji ima recimo 120 dana prekoračenja, umjesto 35 dozvoljenih. Vazduh je čist tamo gdje se mjeri da nema prekomjernog zagađenja, odnosno povećanje koncentracija iznad zakonskih limita. Ne možete vi reči da je u Srbiji vazduh čist, a onda nabrojite gradove od Beograda, preko Niša, Кragujevca, Novog Pazara, Valjeva, Leskovca, Zaječara, Кruševca, i tako dalje, gdje je vazduh zagađen. To je 85% Srbije koji ima tako loš kvalitet vazduha. Znači, to je, potpuno jedna, rečiću, možda nije namjerna, ali nestručna obmana građana da je vazduh u Srbiji čist. Ta prva rečenica, vazduh je čist, je pogrešna. Vazduh je zagađen, i to potvrđuju rezultati monitoringa u gradovima gdje se mjeri. Naravno, postoje neka nova mjerenja, nova mjerna mjesta koja samo potvrđuju da je situacija još gora nego što je izgledala u 24. godinu, a u 25. još lošije.”
Poseban problem predstavlja činjenica da je odgovornost za sprovođenje mjera prebačena na lokalne samouprave, koje za to često nemaju ni dovoljno novca ni stručnih kapaciteta.
“S obzirom na to da čak ni Beograd, koji ima najviše resursa i stručnih i finansijskih, nije ništa ozbiljno uradio na smanjenju, odnosno poboljšanju kvaliteta vazduha, šta možemo očekivati od neke manje samouprave, ne mislim na Pazar da je manja, nego recimo siromašnija čak, čiji budžet je manji od potreba za ulaganje u poboljšanje kvaliteta vazduha, odnosno za sprovođenje mjera koje su poznate, a bez posljedica. Znači ako samouprava ne može, ne zna, neće, ne smije, da uradi ono što treba i nema mogućnosti, stručne i finansijske, nema posljedica, sem zatrovanja građana. Građani se i dalje truju, i dalje će biti povećan broj prijevremenih smrti, i dalje će biti bolesne djece i odsustva, a poznato je u svijetu, ne zbog filantropije, nego što je to ekonomski interes, da je ulaganje u smanjenje aerozagađenja jeftinije od liječenja posljedica tog istog.”
Iako postoje pojedini pozitivni pomaci, poput promjene energenta u gradskoj toplani, sagovornik smatra da bez sistemskog pristupa i dosljedne primjene mjera nema dugoročnog rješenja.
